Beste garapen motorrak

Aurretik aipatutako oinarrizko garapen motorretaz gain beste garapen mota daude:

Garapen kognitiboa:  Kognitibo hitza ezagutzea esan nahi du eta ezagutza edo jakiteari egiten dio erreferentzia. Hortik abiatuz, pertsonaren garapen kognitiboaz ari garenean pertsonak, jaiotzen denetik, pentsatu, ezagutza izan eta ulertzera iristeko izaten duen prozesua azaldu nahi dugu. Kognitiboaz jarduten garenean adimenari buruz hitz egiten dugu.  Ondorioz, aukeratu dugun adimenaren definizioaren arabera azaltzen da garapen kognitiboa.

1.    Batetik, honela uler daiteke adimena: ingurunean gertatzen diren aldaketen aurrean bizirik irauten duten izaki bizidunen egokitze-ahalmena. Definizio horretan izaki bizidun guztiak hartzen dira aintzat: landareak, animaliak eta pertsonak.

2.    Bestalde, elementu abstraktuekin eragiketak egiteko gaitasun gisa ulertzen da adimena. Kasu horretan baldintza hori betetzen dute

Garapen kognitiboa lau fase desberdin ditu:

1.    Etapa sensotiomotora (0-2)

2.    Aurreeragiketa-etapa (2-7)

3.    Operazio zehatzetako etapa (7-12)

4.    Operazio formaletako etapa (12tik Aurrera)

Gure psikomotrizitate gela lehenengo bi etapak hartuko ditu, beraz, hauei buruz hitz egingo dizuegu.

1.    Periodo honetan haurrak bere zentzumen eta ahalmen motorrak erabiltzen ditu mundua ezagutzeko (gauzez egin dezakeena dela ikusten du). Objektuaren iraunkortasun deitzen dena ikasten du. Periodo hau jaiotzetik eta 2 urtetara doa, umeak bere zentzumenek nabaritzen duten informazioa eta bere ahalmena munduarekin elkar eragiteko ulertzen hasten dira. Etapa honetan zehar, umeak objektuak maneiatzen hasten dira, aldiz, behin objektua haurraren bistatik desagertzen denean, ezin du ulertu objektu hori oraindik existitzen dela. Ondorioz, helburu nagusietako bat izango da haurrak ulertzea objektuak oraindik existitzen direla eta ez direla desagertzen. Helburua, normalean, etaparen amaieran lortzen da.

2.    2 urteetatik 5 urteetara joaten da bigarren etapa. Objektuen iraunkortasuna ulertu denean hasten da. Umeek hitz-erabileraren eta buruko irudien  bitartez era konplexuagoan bere giroarekin nola elkar eragin ikasten dute. Aldi honetan egozentrismoa nagusitzen da , eta pertsona guztiek mundua beraiek ikusten duten bezala ikusten dutela sinisten dute.

Kontserbazioa etapa honetako beste faktore garrantzitsu bat da, hau da, forma aldatzen denean kantitatea ez dela aldatzen ulertzeko ahalmena.

Periodo sensomotrizatik bigarren etapa honetara pasatzeko pausua imitazioan dago.

Garapen sozio-afektiboa:

Garapen sozioafektibo aspektu garrantzitsua da haurtzaro goiztiarraren garapenean. Hasieran erlazioak gurasoekin dira, ondoren anai-arrebekin eta senideekin eta gero bere joko-lagunekin hedatzen da. Adiskidetasun-garapena aspektu garrantzitsua da haur baten garapen sozioafektiboan. Haurra izaki aktibo bihurtzen da inguratzen duten helduak eta umeak imitatzen dituztenean. Haurtzaro goiztiarreko haurra ikasten ari da kontaktu sozialik nola ezarri eta nola beste pertsona batzuekin jokatu.  Haurra bere agresibitate-jokaera galtzen ari da eta independenteago bilakatzen da, hau guztia garatzen ari den testuinguruko jasotzen ari dituen eraginei esker. Lehen urtean zehar eratzen da, bigarreneansendotzen da, eta hortik aurrera atxikimendu-irudiak urruntzen hasten dira haurra autonomia lortzen ari delako.

Garapen morala:

Garapen morala, garapen kognitiboari eta garapen emozionalari, eta norbere buruaren eta ingurunearen ezagutzari dagokie. Moralki hazteak gehiago ulertzea, malguagoa izatea eta nork bere erabakiak hartzea esan nahi du. Horregatik, aukerak eta esperientziak eskaini behar dira, haurra, agindutakoa betetzetik bere erabakiak hartzera pasa dadin, eta erabaki hori guztien ongizatearen arabera hartutakoa izan dadin. Garapen morala eskola-urteetan sortzen da. Horren arrazoia ikaskideekin sortzen diren esperientzia ugariak dira. Gaitasun kognitiboak eta gai moralen ulermena gero eta gehiago garatzen dira, eta, ondorioz, haurrak pentsamendu logikoa izatea lortzen du.

Hiru etapa agertzen dira, guk soilik lehenengo aldian fokalizatuko gara:

·         Moral heteronomoaren aldia (0-7)

·         Berdintasunezko moral mailakatuaren aldia (7-11)

·         Moral autonomoaren aldia (11-12)

Moral heteronomoaren aldia. 7-8 urtera arte irauten du. Aldi honetan haurra pertsona helduen aginpidearen mende dago.

Haurrak moral heteronomoa garatzen hasten dira, hau da, haurra kanpotik agintzen zaizkion arauez interesatzen da eta arauok errespetatu egiten ditu. Moral heteronomoa duen haurraren iritziz, mundu guztiak berak bezala ikusten ditu gauzak eta ez daki besteen egoera barneratzen. Zigorrak markatzen du jarduera jakin bat ona ala txarra den; beraz, zigorra jasaten badute jarduera txarra izango da eta zigorrik jasaten ez badute, jarduera ona izango da.

Hizkuntzaren garapena:

Hizkuntzaren garapena giza bizitzako iturburuan oinarritutako prozesu bat da, pertsona bat hizkuntzak hizkeraren bidez edota mimikaren bidez bereganatzen hasten denean. Haurren hizkuntzaren garapena sinpletasunetik konplexutasunera igarotzen da. Jaio berriak hizkuntzarik gabe hasten dira. Hala ere, lau hilabeterekin ezpainak irakurtzeko eta hizketaldiaren hotsak bereizteko gai dira. haurrak hazten diren heinean, hitzak esanahiak eskuratzen joaten dira, hitzen arteko konbinaketak sortuz. Denborak aurrera egin ahala, esaldiak hasierako hitzak bezala elkartu egiten dira zentzu logiko bat hartuz. Haur jaio berriek beren gorputzak, garrasiak eta beste ahoskatze motak erabiltzen dituzte beren nahiak, beharrak eta gaitasunak adierazteko. Nahiz eta haur gehienak modu eta adin ezberdinetan hasten diren ahoskatzen, beren lehenengo hizkuntza gurasoen edo zaintzaileen laguntzarik gabe ikasten dute.