Psikomotrizitatea

Haurren garapen egoki baterako psikomotrizitatea funtsezkoa da, izan ere, bizi izandako esperientziek norberaren izaera eta nortasuna baldintzatzen dute. Hori dela eta, inguruarekiko harremana, parte hartzea, jarduera, ekintza ezinbesteko osagaiak izango dira egoki hezitzeko. Haur batek ikaskuntza arazoak baditu izan daiteke garapen psikomotrrean arazoak edukitzea.

Baina, zer da Psikomotrizitatea?

Psikomotrizitatea, organismo baten funtzio neuromotorren eta funtzio psikikoen artean erlazio bat dagoela kontsideratzen duen garapenaren ikuskera da. Psikomotrizitatea heziketaren filosofia bat da, Mugimenduaren bidez pertsonaren garapen fisiko, psikiko eta soziala ahalbidetzen, errazten eta suspertzen duen gaitasun gisa definitu ohi da. 

Jarduera psikikoa eta portaera motorraren artean lotura estua dago. Ondorioz, psikomotrizitatea ez da mugimendua bera soilik aztertzera mugatzen; ezaugarri psikikoak ere kontuan hartzen ditu.
Haurraren afektibitate, adimen eta mugimendu esparruak bateratuta ulertzen dituzte eta hazkuntza eta garapena ulertzeko modua baldintzatzen du.

Psikomotrizitatea heziketa fisikoaren joeren alderdi antagonikoekin oker erlazionatruta egon da. Psikomotrizitatea ezin betsekoa da haur baten heziketa orokor baterako eta heziketako testuinguru batean, ikuskera psikopedagogiko berri bat adierazten du. Eskola-zailtasunez josia dagoen mende honetan, eta hortaz, arazo familiar, pedagogiko eta soziopatologikoak agerian daudenean psikomotrizitateak eragin erabakigarria hartzen du prebentzio neurri moduan.

Gorputzaren mugimenduarekin eta horren garapenarekin lotutako fenomenoak aztertu eta ulertzeaz arduratzen den ezagutza-esparrua. Baina psikomotrizitatea heziketari ekiteko era bat da, mugimendutik eta ekintzatik abiatuz pertsonaren gaitasunak garatu nahi dituena.

Jolasak umearen garapen integralean izugarrizko garrantzia du, jolastean kontzentrazio maila oso altua baita, eta honela izanda, ume bat jolasten dagoenean lanean egotean bezainbesteko sakontasunarekin ari da.



Helburuak:

• Komunikatzeko plazera: komunikatzea ematea eta jasotzea da, sentimenduak eta desioak ulertzea, komunean jartzea eta errespetatzea da. Hori bizipen batzuen bidez adierazten da (saltatuz, biratuz, bata besteari jarraituz, gauzak eraikiz eta botaz…), adierazpena gehienetan hitzezkoa izango ez delarik.Keinuak eta mugimenduen bidez gorputz adierazpena lantzea

• Sortzeko plazera: umeak kanpoko mundua transformatu nahi du, aldatu nahi du, bizipen positibo bat duen bitartean. Gauzak manipulatzen sormena lantzen du eta honek ongizate sentsoriala, tonikoa eta afektuzkoa ekartzen dio.Proposatutako jardueretan jarrera aktibo eta kooperatiboa adieraztea.

• Ekintza operatiboaren plazera: urtetan bere behar eta lehentasunak asetzeko asmoz errealitatea transformatzen du emozioen bitartez. Hemen dezentrazioa gertatzen da, objektuak galtzen du bere balorea eta beste zentzu bat hartzen du.


Psikomotrizitate geletan umeak euren oinarrizko trebetasun motorrak garatzera joateaz gain, dibertitzera joaten dira. Horretarako, irakasleak orientazio pedagogiko bat argi izan behar du. Geletan ariketa mota desberdinak agertuko dira, izan ere, ume guztiak ez dituzte haien trebetasunak berdin garatuta eta jarduera desberdinen bidez guztien gozamena ziurtatuko da, bakoitzak nahi duen txokoan jolasteko eta aldi berean euren trebetasun motorrak garatuz joateko.

Beste garapen motorrak

Aurretik aipatutako oinarrizko garapen motorretaz gain beste garapen mota daude:

Garapen kognitiboa:  Kognitibo hitza ezagutzea esan nahi du eta ezagutza edo jakiteari egiten dio erreferentzia. Hortik abiatuz, pertsonaren garapen kognitiboaz ari garenean pertsonak, jaiotzen denetik, pentsatu, ezagutza izan eta ulertzera iristeko izaten duen prozesua azaldu nahi dugu. Kognitiboaz jarduten garenean adimenari buruz hitz egiten dugu.  Ondorioz, aukeratu dugun adimenaren definizioaren arabera azaltzen da garapen kognitiboa.

1.    Batetik, honela uler daiteke adimena: ingurunean gertatzen diren aldaketen aurrean bizirik irauten duten izaki bizidunen egokitze-ahalmena. Definizio horretan izaki bizidun guztiak hartzen dira aintzat: landareak, animaliak eta pertsonak.

2.    Bestalde, elementu abstraktuekin eragiketak egiteko gaitasun gisa ulertzen da adimena. Kasu horretan baldintza hori betetzen dute

Garapen kognitiboa lau fase desberdin ditu:

1.    Etapa sensotiomotora (0-2)

2.    Aurreeragiketa-etapa (2-7)

3.    Operazio zehatzetako etapa (7-12)

4.    Operazio formaletako etapa (12tik Aurrera)

Gure psikomotrizitate gela lehenengo bi etapak hartuko ditu, beraz, hauei buruz hitz egingo dizuegu.

1.    Periodo honetan haurrak bere zentzumen eta ahalmen motorrak erabiltzen ditu mundua ezagutzeko (gauzez egin dezakeena dela ikusten du). Objektuaren iraunkortasun deitzen dena ikasten du. Periodo hau jaiotzetik eta 2 urtetara doa, umeak bere zentzumenek nabaritzen duten informazioa eta bere ahalmena munduarekin elkar eragiteko ulertzen hasten dira. Etapa honetan zehar, umeak objektuak maneiatzen hasten dira, aldiz, behin objektua haurraren bistatik desagertzen denean, ezin du ulertu objektu hori oraindik existitzen dela. Ondorioz, helburu nagusietako bat izango da haurrak ulertzea objektuak oraindik existitzen direla eta ez direla desagertzen. Helburua, normalean, etaparen amaieran lortzen da.

2.    2 urteetatik 5 urteetara joaten da bigarren etapa. Objektuen iraunkortasuna ulertu denean hasten da. Umeek hitz-erabileraren eta buruko irudien  bitartez era konplexuagoan bere giroarekin nola elkar eragin ikasten dute. Aldi honetan egozentrismoa nagusitzen da , eta pertsona guztiek mundua beraiek ikusten duten bezala ikusten dutela sinisten dute.

Kontserbazioa etapa honetako beste faktore garrantzitsu bat da, hau da, forma aldatzen denean kantitatea ez dela aldatzen ulertzeko ahalmena.

Periodo sensomotrizatik bigarren etapa honetara pasatzeko pausua imitazioan dago.

Garapen sozio-afektiboa:

Garapen sozioafektibo aspektu garrantzitsua da haurtzaro goiztiarraren garapenean. Hasieran erlazioak gurasoekin dira, ondoren anai-arrebekin eta senideekin eta gero bere joko-lagunekin hedatzen da. Adiskidetasun-garapena aspektu garrantzitsua da haur baten garapen sozioafektiboan. Haurra izaki aktibo bihurtzen da inguratzen duten helduak eta umeak imitatzen dituztenean. Haurtzaro goiztiarreko haurra ikasten ari da kontaktu sozialik nola ezarri eta nola beste pertsona batzuekin jokatu.  Haurra bere agresibitate-jokaera galtzen ari da eta independenteago bilakatzen da, hau guztia garatzen ari den testuinguruko jasotzen ari dituen eraginei esker. Lehen urtean zehar eratzen da, bigarreneansendotzen da, eta hortik aurrera atxikimendu-irudiak urruntzen hasten dira haurra autonomia lortzen ari delako.

Garapen morala:

Garapen morala, garapen kognitiboari eta garapen emozionalari, eta norbere buruaren eta ingurunearen ezagutzari dagokie. Moralki hazteak gehiago ulertzea, malguagoa izatea eta nork bere erabakiak hartzea esan nahi du. Horregatik, aukerak eta esperientziak eskaini behar dira, haurra, agindutakoa betetzetik bere erabakiak hartzera pasa dadin, eta erabaki hori guztien ongizatearen arabera hartutakoa izan dadin. Garapen morala eskola-urteetan sortzen da. Horren arrazoia ikaskideekin sortzen diren esperientzia ugariak dira. Gaitasun kognitiboak eta gai moralen ulermena gero eta gehiago garatzen dira, eta, ondorioz, haurrak pentsamendu logikoa izatea lortzen du.

Hiru etapa agertzen dira, guk soilik lehenengo aldian fokalizatuko gara:

·         Moral heteronomoaren aldia (0-7)

·         Berdintasunezko moral mailakatuaren aldia (7-11)

·         Moral autonomoaren aldia (11-12)

Moral heteronomoaren aldia. 7-8 urtera arte irauten du. Aldi honetan haurra pertsona helduen aginpidearen mende dago.

Haurrak moral heteronomoa garatzen hasten dira, hau da, haurra kanpotik agintzen zaizkion arauez interesatzen da eta arauok errespetatu egiten ditu. Moral heteronomoa duen haurraren iritziz, mundu guztiak berak bezala ikusten ditu gauzak eta ez daki besteen egoera barneratzen. Zigorrak markatzen du jarduera jakin bat ona ala txarra den; beraz, zigorra jasaten badute jarduera txarra izango da eta zigorrik jasaten ez badute, jarduera ona izango da.

Hizkuntzaren garapena:

Hizkuntzaren garapena giza bizitzako iturburuan oinarritutako prozesu bat da, pertsona bat hizkuntzak hizkeraren bidez edota mimikaren bidez bereganatzen hasten denean. Haurren hizkuntzaren garapena sinpletasunetik konplexutasunera igarotzen da. Jaio berriak hizkuntzarik gabe hasten dira. Hala ere, lau hilabeterekin ezpainak irakurtzeko eta hizketaldiaren hotsak bereizteko gai dira. haurrak hazten diren heinean, hitzak esanahiak eskuratzen joaten dira, hitzen arteko konbinaketak sortuz. Denborak aurrera egin ahala, esaldiak hasierako hitzak bezala elkartu egiten dira zentzu logiko bat hartuz. Haur jaio berriek beren gorputzak, garrasiak eta beste ahoskatze motak erabiltzen dituzte beren nahiak, beharrak eta gaitasunak adierazteko. Nahiz eta haur gehienak modu eta adin ezberdinetan hasten diren ahoskatzen, beren lehenengo hizkuntza gurasoen edo zaintzaileen laguntzarik gabe ikasten dute.

Garapen motorrak

Gaitasun motorren aldaketak jaiotzetik zahartzarora datza. Esan genezake garapen motorraren helburu nagusia gaitasun motorrak eskuratzea dela.

                                       
                               GARAPEN MOTORRA ⟶ GIZA GARAPENA

Gaitasun motorrak berriz, ohiturazko trebetasun eta abileziak izango lirateke, adibidez: lasterkeatk eta ibilketak, jauziak, oreka eta abar... Gure saioetan umeeak jorratuko dituzten oinarrizko gaitasun motorrak honexek dira:
Lokomozioa inplikatzen duten gaitasunak:
1. Martxa  2. Lasterketa. 3. Jauzia  4. Oreka
Objektuen erabilera inplikatzen duten gaitasunak:
 1. Jaurtiketa  2. Harrera

Gaitasun hauen garapena haurretan hiru urtetik aurrera agertzen da, umrank era desberdinetan desplazatzeko, esku zein oinekin objektuak manejatzeko eta oreja mantentzeko gai direnean. Gaitasun hauek aurrerantzean garatuko diren gaitasun konplexuagoen oinarriak dira. Gaitasun motorrak haurraren esperientziarekin eta heltzearekin batera garatzen dira. Normalean umeeak jolasten ruten momentueta garatzen dituzte, adibidez eskolako jolas orduetan.  Baina denbora hauek ondino denbora gutxi izan ahal da ume baztuentzako, horregaitik garrantzia dauka jakitea nola garatu gaitasun motorrak. Autore guztiak omunean hartzen date haarrak fase batzuk igaro beha dituztela gaitasun motorraren alorrean.

GARAPEN MOTORRAREN GAUR EGUNGO TEORIAK

1. J. Ajuriaguerra. HAURRAREN GARAPEN MOTORRA

J. Ajuriaguerra teoria honetan azaltzen du etapa desberdinak aurkezten direla umeen garapen motorrean:

Eskeleto motorraren organizazioa: tonizitatea (muskuluen elastikotasuna) eta propiozeptibitatea (zentzumen bat zein organismoari informatzen diona muskuluen posizioaz) garatzen dira.

Plano motorraren organizazioa: Erreflexuen bidezko motrizitatea  eta borondatezkoari utzi bidea.

Automatizazioa: Tonizitatea eta motilitatea ( Erantzunak estimuluei) koordinatu subjektuaren akzioak eraginkorragoak egiteko.

2. G. Azemar. HOLOZINESIAK ETA IDEOZINESIAK

Haurraren garapen motorrean bi etapa ezberdinetik igaro

Jaiotzetik 5 urtetara: Haurrak motrizitatea esplorazio instrumentu bat bezala erabili. Jarduteko era ensayo-error da.

6 urtetatik aurrera: haurraren motrizittea bide bat da ingurua ezagutzeko. Funtzio ludikoa izazatera igarotzen da.

3. J. Le Boulch. GARAPEN PSIKOMOTORRA

Heziketa fisikoko lehenengo irakaslea izan zena, bi periodo ezberdintzen dita motrizitatearen ebluzioan.

Haurtzaroa: organizazio psikomotorraren aiapuntua, gorputz irudia estrukturatu.

Aurre-nerabezaroa eta nerabezaroa: gaiatsun motorren hobekuntza ezanguratzua, bereziki faktore muskularra, prestatie motorrak eta beste dimensio batera eramatera ahalbietzen duena.

Teoria gehiago daude interesatuta bazaudete garapen motorraren alorrean, horretarako erreferentzien atalean informazioa hartu dugun lekuak agertuko zaizue informazio gehiago.

Informazio Gehigarria

Gure psikomotrizitate taldea, umeen garapen motorra du helburu. Horretarako blog honen helburu nagusia ikastetxeen irakasle taldeak eta umeen gurasoak gure programaren jakitun egotea da. Hemen psikomotrizitatearen teoria orokorra, gure baliabide materiala eta pertsonala, helbidea, posta elektronikoa, telefono zenbakiak eta abar aurkitu ahal duzue.

Nortzuk gara

Talde profesional eta kualifikatu bat gara zein umeen garapen ona bilatzen dugu.

Baliabide pertsonalak:

Iñaki Bellón: Jarduera Fisikoaren eta Kirolaren Zientzietako  Gradua ikasten
                     Monitoretzan titulatua
                     Taekwondoko zinturoi beltza

Ibon García:  Jarduera Fisikoaren eta Kirolaren Zientzietako Gradua ikasten

Advance ingeleseko titulua

Ariznabarra futbol taldearen aurrelari famatua

Euken Herrojo:  Jarduera Fisikoaren eta Kirolaren Zientzietako          Gradua ikasten

Advance  ingeleseko titulua

Ariznabarra futbol taldearen kapitaina

Iker Izagirre: Jarduera Fisikoaren eta Kirolaren Zientzietako Gradua ikasten

Mekanografiako  ikasketak

Mikel  Larra: Jardueran Fisikoarn eta Kirolaren Zientzietako Gradua ikasten
Gimnasio batean monitorra

Baliabide materialak:

1. Gure lokala (Frantzia Kalea 33, Artium museoaren alboan)→  Komunak, kafetegi txiki bat,   eta  rezepzioa.
2. Koltxonetekin, panpinekin, baloiekin eta imaginatu ahal dituzuen materialekin ekipatuta. 
3. Janaria umeei premiatzeko

NON GAUDE

Vitoria-Gasteiz, Frantzia Kalea 33, Artium museoaren alboan

Erreferentziak

• htttps://euma.wordpress.com/2009/05/11/zer-da-psikomotrizitatea/(definizioa)

• https://archivos.csif.es/archivos/andalucia/ensenanza/revistas/csicsif/revista/pdf/Numero_16/TAMARA_ARDANAZ_1.pdf (definizioa)

• https://egela1718.ehu.eus/mod/resource/view.php?id=737154 (helburuak eta funtzioak)

• Garapen motorra mugimenduko trebetasunen eta abilezien garaoena haur hezkuntzan (garapen motorrak)

• Ikaskuntza eta garapen motorra (garapen motorra)

• https://garapenkognitibo.files.wordpress.com/2008/11/garapen-kognitibo-eta-motorea.pdf (garapen kognitiboa)

• https://www.psicoactiva.com/blog/4-etapas-desarrollo-cognitivo-jean-piaget/ (garapen kognitiboa)

• https://sozioafektibo.files.wordpress.com/2008/02/5-gaia.pdf (garapen morala)

• https://eu.wikipedia.org/wiki/Hizkuntzaren_garapena (hizkuntza garapena)

• http://convivenciainfantil.obolog.es/desarrollo-socioafectivo-nio-84649 (garapen sozioafektiboa)

• https://es.slideshare.net/manuelUAIZebastian/elementos-basesdelapsicomotricidad-53493911 (oinarriak)

• https://prezi.com/yapdrsox0kzu/bases-de-la-psicomotricidad/ (oinarriak)

• https://www.docsity.com/es/tono-muscular-apuntes-psicomotricidad/345952/ (tonu muskular eta posturala)

• https://sites.google.com/site/neepsicomotricidad/actividades-psicomotrices/estructuracion-espacio-temporal (antolakuntza espazio tenporala)

• http://junehaurhezkuntzan.blogspot.com.es/p/erreferentziamateriala_39.html

• http://www.hikhasi.eus/Artikuluak/20130301/psikomotrizitate-aretoak-herritarrentzat
•  dehijosypadres.com (Etxerako Orientabideak)